30 BİN ÖĞRENCİ ÖSS’DEN NEDEN SIFIR ALDI?
Uzm. Devrim KOÇER Psikolojik Danışman

Ülkemizde genç nüfus sayısının artmasıyla birlikte 1974 yılından bu yana üniversiteye giriş üniversiteler tarafından değil bir merkez tarafından merkezi sınavla yapılmaktadır.  Yıllara göre sınavlar tek basamaklı ya da iki basamaklı olarak yapılmıştır. 2010 yılından itibaren üniversiteye giriş sınavı iki basamaklı olarak yapılacaktır.
Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından düzenlenen bu sınav uzmanlar tarafından bir sıralama sınavı ve sınava katılanların bilgilerinin yoklandığı söylenmektedir.
Çizelge 1’de. 2009-ÖSYS (Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Sınavı) İlişkin Sayısal Bilgiler verilmiştir. 1.451.350 aday ÖSYS’ye başvurmuştur. Bunların 101.226 sı sınavsız geçiş için başvuruda bulunmuştur. 2009 ÖSS’ye 1.324.197 aday girmiştir. 1.229.800 aday 145 ve üstünde puan almıştır. 1.087.409 aday 165 ve üstünde puan almıştır. 29.927 adayın ise puanı hesaplanamamıştır.

Çizelge 1. 2009-ÖSYS'ye İlişkin Sayısal Bilgiler

(Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi-2009 ÖSS ve YDS Sonuçları 12 Temmuz 2009)

Çizelge 2’de 2009-ÖSS Öğrenim Durumuna Göre Sınav Başarısı verilmiştir. Son Sınıf Düzeyinde öğrenim gören adaylar tüm adayların % 41,64 ünü oluşturmakla birlikte bu adayların % 93’ü 145 ve üzerinde puan alırken, % 82,31 165 ve üzerinde puan almıştır. Eski Mezun–Yerleşmemiş/Kaydolmamış adaylar tüm adayların % 36,96’sını oluşturmakla birlikte bu adayların % 91,39’u 145 ve üzerinde puan alırken, % 79,54’ü 165 ve üzerinde puan almıştır. Üniversite öğrencisi adaylar tüm adayların % 15,35’ini oluşturmaktadır. Bu adayların % 95,71’i 145 ve üzerinde puan alırken, % 87,38’i 165 ve üzerinde puan almıştır. Eski mezun, üniversite öğrencisi ve üniversite mezunu olan adayların sınava giren adayların %58,36 sını oluşturmaktadır.
Çizelge 2. 2009-ÖSS Öğrenim Durumuna Göre Sınav Başarısı

(*) Eski Mezun, bugüne kadar merkezi sistemle yerleştirilmemiş ve önkayıtla kaydolmamış
(Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi-2009 ÖSS ve YDS Sonuçları 12 Temmuz 2009)

Çizelge 3’de 2009-ÖSS Okul Türlerine Göre Sınav Başarısı verilmiştir. Lise çıkışlılar (Lise, Lise(YabancıDil Ağırlıklı), Özel Lise, Anadolu Lisesi, Yabancı Dil Eğitimi Yapan Özel Liseler, Fen Lisesi, Özel Fen Lisesi, Askeri Lise, Akşam Lisesi, Özel Akşam Lisesi, Sosyal Bilimler Lisesi, Spor Lisesi, Polis Koleji, Güzel Sanatlar Liseleri) sınava katılanların % 75,43’ünü oluşturmaktadır. Bunların % 95,81’i 145 ve üzerinde puan alırken, % 88,60’ı 165 ve üzerinde puan almıştır. Meslek Lisesi çıkışlılar (Öğretmen Liseleri, İmam Hatip Liseleri, Ticaret Meslek Liseleri, Teknik Liseler, Endüstri Meslek Liseleri, Kız Meslek Liseleri, Sağlık Meslek Liseleri, Otelcilik ve Turizm Meslek Liseleri, Sekreterlik Meslek Liseleri, Astsubay Hazırlama Okulları, Diğer Meslek Liseleri)  sınava katılanların % 24,57’sini oluşturmaktadır. % 83,14’ü 145 ve üzerinde puan alırken, % 60,15’i ise165 ve üzerinde puan almıştır.

Çizelge 3. 2009-ÖSS Okul Türlerine Göre Sınav Başarısı

(Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi-2009 ÖSS ve YDS Sonuçları 12 Temmuz 2009)

Okul türüne göre en başarı 10 okul türü şunlardır: Sosyal Bilimler Lisesi, Fen Lisesi, Anadolu Lisesi, Özel Fen Lisesi, Yabancı Dil Ağırlıklı Lise, Askeri Lise, Öğretmen Lisesi, Polis Koleji, Yabancı Dilde Eğitim Yapan Özel Lise, Astsubay Hazırlama Okulu.
Okul türüne göre en az başarılı 10 okul türü şunlardır: Diğer Meslek Liseleri, Kız Meslek Liseleri, Otelcilik ve Turizm Meslek Lisesi, Özel Akşam Lisesi, Ticaret Meslek Lisesi, Endüstri Meslek Lisesi, Akşam Lisesidir.
Sayısal ağırlıklı puana göre en az başarılı 10 il şunlardır: 72. Tunceli, 73. Düzce, 74. Bitlis, 75. Mardin, 76. Bingöl, 77. Artvin, 78. Ağrı, 79. Şırnak, 80. Hakkari, 81. Ardahandır.
2009 Üniversite Kontenjanları programlara göre şu şekildedir: Merkezi yerleştirmeyle öğrenci alan programlar (açıköğretim hariç) lisans programlarına 319.586 öğrenci, önlisans programları 302.163 öğrenci, toplamda ise 621.749 öğrenci alınmaktadır. Özel yetenek sınavı ile 21.779 öğrenci alınmaktadır. Genel toplamda 643.528 öğrenci alınmaktadır.
Çizelge 4’de 2009 Üniversite Kontenjanları verilmiştir. Çizelgede görüldüğü gibi merkezi yerleştirme (öğrenci seçme sınavı)ile öğrenci alan programların özel yetenek sınavı ile öğrenci alan programların %84 devlet üniversitelerine ait olduğu görülmektedir vakıf üniversitelerinin yüzdelik payı ise %12’dir.

Çizelge 4. 2009 Üniversite Kontenjanları

(Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi-2009 ÖSS ve YDS Sonuçları 12 Temmuz 2009)
Öğretmen durumu
Uluslararası Öğretme ve Öğrenme Araştırması (TALİS) OECD’ye üye ülkelerde yapılan bir araştırmadır. Bu araştırma 2008 yılında toplam 24 ülkede uygulanmıştır. Bunlardan biriside Türkiyedir. Araştırma ile ilgili ayrıntılı bilgiye digm.meb.gov.tr/ adresinden ulaşabilirsiniz.
Araştırmanın öğretmenlerin mesleki gelişimi ve öğretmenlerin mesleki deneyimi aşağıda verilmiştir.
Ülkemizdeki öğretmenlerin yaklaşık % 75’i TALIS araştırmasının ana uygulaması döneminde (18 ay) mesleki gelişim etkinliklerine katılmıştır. Bu alandaki OECD TALIS ülkeleri ortalaması ise % 89’dur. Mesleki gelişime yönelik olarak Türkiye’de ortalama 11,2 gün ayrılırken TALIS ortalaması 15,3 gündür.
Öğretmenlerimizin daha fazla mesleki gelişim için talep oranı TALIS ortalamasının altındadır. Öğretmenlerimizin % 48’i aldıklarından daha fazla mesleki gelişim talep etmekle birlikte bu alandaki TALIS ortalaması % 55’tir.
Türkiye’de öğretmenlerin meslekteki kıdem süresi TALIS ortalamasından oldukça farklıdır. Türkiye’de ilk iki yılını çalışan öğretmenlerin oranı % 18 iken TALIS ortalaması % 8’dir. 3-10 yıl tecrübeye sahip öğretmenlerin oranı % 51 iken TALIS ortalaması % 29’dur. Bu eğilimin tersine 20 yıl ve üstü tecrübeye sahip öğretmenler yalnızca % 12 iken TALIS ortalaması % 36’dır. Türkiye oldukça genç bir öğretmen nüfusuna sahiptir (Bkz Çizelge 5).
Çizelge 5. Öğretmenlerin Mesleki Deneyimi (2007-2008)

Devlet bütçeden öğrenci başına ne kadar harcıyor?
Çizelge 6’da 2008 yılında merkezi bütçeden öğrenci başına yapılan harcama tutarı verilmiştir. Devlet; okul öncesi eğitim’de öğrenci başına 389 TL, ilköğretimde öğrenci başına 1257 TL, ortaöğretimde öğrenci başına 1724 TL, yükseköğretimde 4892 TL harcama yapmıştır. Devlet okulöncesinden yüksek öğretime kadar öğrenci başına ortalama 1877 TL harcama yapmaktadır.
Türkiye’de ulusal gelirin %3.3 eğitime ayrılırken, OECD ortalaması %5’dir.

Çizelge 6. Bütçeden Öğrenci Başına Ne Harcanıyor? (2008)

Kaynak: Sönmez, Mustafa, Paran Kadar Eğitim (1) Para-Meta-Para, Cumhuriyet Gazetesi 24 Temmuz 2009, S: 13.
Devletin harcamasına, velilerin devlet okuluna bağış donanıma katkı vb. gibi harcamaları eklesek bile, öğrenci başına “yatırım” yıllık 3000TL’yi geçmez. Özel okula öğrenci gönderen bir ailenin çocukları için yaptıkları yatırımı anımsayın. İlköğrenimden başlayarak, vakıf üniversitelerine kadar, bir öğrenci için ailenin ayırdığı bütçe yılda 20-30 bin TL arasında değişiyor. Bu ödemenin bir kısmı okul sahibine kâr olarak gitsin, ama hiç olmazsa 15 bini öğrenciye eğitim olarak geri dönsün. Devlet okulunun eğitimi için harcanan para yıllık 3000 TL’yi bulmazken özel okullu öğrenci en az 15 bin TL’lik net eğitimle donanmış olarak yarışa, sınava giriyor. 1’e karşı en az 5! Müthiş bir fırsat eşitsizliği (Sönmez, 2009: 13).

Öğretmen ve derslik başına düşen öğrenci sayısı nedir?

Çizelge 7’de 2008-2009 eğitim öğretim yılında Öğretmen ve derslik başına düşen öğrenci sayısı verilmiştir. Resmi okul öncesi eğitimde bir öğretmene 161 öğrenci düşerken, özel okul öncesi eğitimde bir öğretmene 26 öğrenci düşmektedir. Resmi ilköğretim okullarında bir öğretmene 24 öğrenci düşerken, özel ilköğretimde bir öğretmene 10 öğrenci düşmektedir. Resmi ortaöğretim okullarında bir öğretmene 18 öğrenci düşerken, özel ortaöğretim okullarında bir öğretmene 7 öğrenci düşmektedir. Resmi ve okul öncesi eğitimde bir dersliğe 26 öğrenci düşmektedir. Resmi ilköğretim okullarında bir dersliğe 33 öğrenci düşmekteyken, özel ilköğretim okullarında bir dersliğe 12 öğrenci düşmektedir. Resmi ortaöğretim okullarında bir dersliğe 32 öğrenci düşmekteyken, özel ortaöğretim okullarında bir dersliğe 12 öğrenci düşmektedir. Öğretmen ve derslik bakımından devlet okulları özel okulların gerisinde olduğu görülmektedir.

Çizelge 7. Öğretmen ve Derslik Başına Düşen Öğrenci Sayısı (2008-2009)

Kaynak: Sönmez, Mustafa, Paran Kadar Eğitim (2) Para-Meta-Para, Cumhuriyet Gazetesi 25 Temmuz 2009, S: 13.

Sonuç ve Öneriler

• 2009 ÖSS’ye 1.324.197 aday başvura bulunmuştur. 29.927 adayın puanı hesaplanamamıştır.
• Son Sınıf Düzeyinde öğrenim gören adaylar tüm adayların % 41,64 ünü oluştururken, eski mezun, üniversite öğrencisi ve üniversite mezunu olan adayların sınava giren adayların %58,36 sını oluşturmaktadır.
• Lise çıkışlılar sınava katılanların % 75,43’ünü oluşturmaktadır. Meslek Lisesi çıkışlılar ise sınava katılanların % 24,57’sini oluşturmaktadır.
• 2009 ÖSS’de en başarı okul Sosyal Bilimler Lisesi iken, En az başarılı Akşam Lisesidir.
• Sayısal ağırlıklı puana göre en az başarılı il Ardahan’dır.
• Merkezi yerleştirmeyle öğrenci alan programlar (açıköğretim hariç) lisans programları 319.586, önlisans programlarına 302.163, toplamda 621.749 öğrenci alınmaktadır. 21.779 öğrenci Özel yetenek sınavı ile programlara alınmaktadır.  
• Merkezi yerleştirme (öğrenci seçme sınavı)ile öğrenci alan programlar ve özel yetenek sınavı ile öğrenci alan programların %84’ü devlet üniversitelerine ait iken, vakıf üniversitelerinin payı ise %12’dir.
• Öğretmenlerin Mesleki gelişimine yönelik olarak Türkiye’de ortalama 11,2 gün ayrılırken TALIS ortalaması 15,3 gündür.
• Türkiye öğretmenlerin %68’nin kıdemi 0 ile 10 yıldır.
• Türkiye’de ulusal gelirin %3.3 eğitime ayrılırken, OECD ortalaması %5’dir.
• Devlet ortaöğretimde öğrenci başına ortalama 1724 TL harcamaktadır.
• Resmi ortaöğretim okullarında bir öğretmene 18 öğrenci düşerken, özel ortaöğretim okullarında bir öğretmene 7 öğrenci düşmektedir. Yani devlet okullarında sınıflar hala kalabalık.
• Resmi ortaöğretim okullarında bir dersliğe 32 öğrenci düşmekteyken, özel ortaöğretim okullarında bir dersliğe 12 öğrenci düşmektedir. Devlet okullarında yeterli sınıf bulunmamaktadır.

Öneriler

• Yukarıdaki sonuçlara göre öğrenciler lise düzeyinde dahi eğitim alamadıkları görülmüştür. Buna dayalı olarak Lise bitirme sınavı bir an önce hayata geçirilmelidir. Meslek liseleri kendi alanlarında lise bitirme sınavlarına girmemeli fark dersleri belirlendikten (bu ders sayısı 6 veya 8 ders olabilir) sonra lise bitirme sınavlarına katılmalıdırlar.
• Devlet okullarına daha çok kaynak ayırmalıdır. Yani devlet öğrenci başına yaptığı maliyeti artırmalıdır. Maliyet düşüklüğü zaten öğretmen ve derslik başına düşün öğrenci sayısının çokluğundan kendini göstermektedir.
• Okullarda bulunan donanımın ne durumda olduğu belli değil. Bunun bir önce belirlenmesi gerekir.
• Eğitimde bölgeler arası fırsat eşitsizliği gün ve gün artmaktadır. ÖSS sonuçları incelendiğinde doğu ve güney doğu Anadolu da bulunan illerin durumu vahimdir. Bundan dolayı doğu ve güney doğu Anadolu’ya devlet daha çok kaynak ayırmalıdır. 
• Öğretmen başına düşen öğrenci sayısının düşürülmesi için branşlarda öğretmen alımı yapılmalıdır.
• Derslik başına düşen öğrenci sayısının düşürülmesi için yeni derslikler yapılmalıdır.
• Devlet öğretmenlik mesleğini özendirici tedbirleri bir an önce almalıdır. Yoksa bakanlıkta 25 yıl ve sonrasını çalışan kıdemli öğretmen kalmayacaktır.
• Öğretmen bugün lise sonrası 4 yıllık bir fakülteden mezun olduktan sonra öğretmenlik mesleğini icra etmektedir. Ancak öğretmenin işbasında veya mesleki eğitiminden yararlanması yok denecek kadar azdır. Bunun için öğretmenin hizmet içi ihtiyacı belirlenerek tüm öğretmenlerin hizmet içi eğitimden yararlanmaları sağlanmalıdır.

Kaynakça
www.osym.gov.tr/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFFD4AF1EF75F7A7968A41B0CF4CF22B64F
www.meb.gov.tr/
digm.meb.gov.tr/uaorgutler/ OECD/OECD_talis_ilk_sonuc.html
Sönmez, Mustafa, Paran Kadar Eğitim (1) Para-Meta-Para, Cumhuriyet Gazetesi 24 Temmuz 2009, S: 13.
Sönmez, Mustafa, Paran Kadar Eğitim (2) Para-Meta-Para, Cumhuriyet Gazetesi 25 Temmuz 2009, S: 13.